Luật An toàn thực phẩm vào thực tiễn thế nào?

posted 16 Aug 2013, 19:28 by giam can tran

Luật An toàn thực phẩm vào thực tiễn thế nào? 

Từ tháng 7 năm nay, các doanh nghiệp nhập khẩu và doanh nghiệp sản xuất trong nước chạy loạn các bộ để xin công bố hợp quy và đăng ký kiểm tra chất lượng hàng hóa đối với hàng nhập khẩu. Nhiều doanh nghiệp bị quản lý thị trường niêm phong hàng vì các sản phẩm chưa được chứng nhận hợp quy khi cả 3 Bộ: Y tế, Công thương, NNPTNT đều chưa có văn bản hướng dẫn công bố hợp quy.

   Luật An toàn thực phẩm (ATTP) có hiệu lực từ 01/7/2011. Nghị định hướng dẫn một số điều của Luật này vẫn chưa ban hành được vì nhiều lý do. Lý do chủ yếu là “cái bánh trách nhiệm” vẫn chưa biết chia thế nào cho hợp lý nếu phải hợp luật. Chung quy cũng chỉ vì… luật “đá” luật!?

   Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (CLSPHH) có đưa ra nguyên tắc phân công trách nhiệm quản lý đối với ATTP là theo quá trình, trong đó Bộ NNPTNT quản lý quá trình sản xuất ban đầu (chăn nuôi, trồng trọt) đến sản phẩm tươi, sống (sơ chế, đông lạnh); Bộ Y tế quản lý quá trình sản xuất hàng tiêu dùng (Thực phẩm chế biến sẵn để ăn ngay và thực phẩm bao gói sẵn). Nhưng Luật ATTP phân trách nhiệm cho 3 Bộ (Y tế, NNPTNT và Công thương) theo nhóm sản phẩm (theo thành phần cấu tạo chính) và xuyên suốt từ trang trại đến bàn ăn, món ăn và hàng nhập khẩu. Vì thế đã tạo ra sự chồng chéo về quản lý tại các cửa khẩu và tạo ra nhiều cửa quan trong quản lý công bố hợp quy. Hệ quả này là sự phân công trách nhiệm không thống nhất trong Luật ATTP với nguyên tắc phân công trách nhiệm trong Luật CLSPHH và cũng trái với nguyên tắc, chủ trương điều hành của chính phủ là “mỗi Bộ chịu trách nhiệm một lĩnh vực”.

Cửa công bố hợp quy

   Thực phẩm, là hàng hóa thuộc nhóm 2 – liên quan đến an toàn và vì vậy theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (TCQCKT), phải công bố hợp quy. Mũ bảo hiểm có thể chỉ cần tuân thủ QCKT về an toàn thương tích. Tuy nhiên ATTP không chỉ liên quan QCKT về vệ sinh mà còn liên quan công nghệ chế biến, công thức phối chế, cách bảo quản, chất lượng dinh dưỡng, đối tượng sử dụng phải đúng với mục đích sử dụng, dùng phải đúng cách, đúng liều và các cảnh báo nguy cơ, thông báo, khuyến cáo dinh dưỡng, an toàn sức khỏe khác. Ăn nhiều thịt, nhiều đường, nhiều mỡ cũng sinh bệnh? Không có QCKT nào có thể quy định đầy đủ các thuộc tính của các sản phẩm thực phẩm của các doanh nghiệp khác nhau sản xuất, trong khi chứng nhận hợp quy chỉ thực hiện được với các mối nguy, các chất độc hại đã được biết trước (đã có mức giới hạn cho phép).  Vì vậy, việc công bố hợp quy chỉ là sự cam kết của doanh nghiệp trước pháp luật và người tiêu dùng. Điều đó cho thấy, làm đúng quy định của Luật TCQCKT thì không đúng và không trúng với thực tiễn. Trong khi đó, chứng nhận hợp quy, theo Luật TCQCKT là do bên thứ 3 thực hiện. Điều đó là vô lý vì bên thứ 3 không thể chứng nhận những thuộc tính không đo lường được vì chỉ là những… cam kết ngoài QCKT? Việc đó cũng đồng nghĩa với việc nhà nước không quản lý cả quá trình nữa mà chỉ khi cần thiết, khi đã có rủi ro!?  

   Rượu, bia, nước giải khát do Bộ Công thương chịu trách nhiệm. Rượu là thứ nước uống khoái khẩu, vui là chính nhưng càng uống nhiều sau đó càng khát. Bia là nước giải khát tuyệt vời mà vẫn vui, khoái khẩu, thư giãn. Nước giải khát là những thứ gì? Nước uống, nước khoáng đóng chai cũng là nước giải khát thì lại do ngành y tế quản. Nước ép trái cây, nước trà thảo mộc, sữa tươi đều có mục đích giải khát cả thì ai quản? Bánh Bim Bim thì phải có tinh bột, khoai tây, dầu thực vật, mỡ động vật tùy loại. Bánh Trung thu còn phong phú thành phần cấu tạo hơn.  Nhiều loại cao cấp phải thêm vi chất dinh dưỡng, có cái thêm Sâm, có cái thêm Đông trùng Hạ thảo. Đến Bộ Y tế hỏi thì được trả lời phải đợi Nghị định. Nghị định mà vẫn chia trách nhiệm theo nhóm sản phẩm như trong Luật ATTP cho 3 Bộ cùng quản thì bát nháo, nhiêu khê ngay. Thủ tục hành chính như Bộ Y tế trước đây vừa chặt, vừa mở, có khó khăn chút nhưng còn tập trung một mối. Nhũng nhiễu chủ yếu do cá nhân công chức hay bộ phận của cơ quan có thẩm quyền gây ra. Nhưng nhiêu khê nhiều cửa quan thì chết doanh nghệp, còn đẻ thêm vô số công chức, bộ phận nhũng nhiễu nữa!

Cửa kiểm tra chất lượng hàng hóa nhập khẩu

   Một công-te-nơ nhập khẩu của một doanh nghiệp có thể gồm nhiều mặt hàng, thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của nhiều bộ, ngành khác nhau. Như vậy, một công-te-nơ có thể phải do nhiều cơ quan kiểm tra khác nhau. Đây mới là “mê hồn trận” đối với các doanh nghiệp nhập khẩu!

   Công ty Hương Mỹ nhập khẩu một công-te-nơ hàng hỗn hợp gồm cả hàng gia dụng, mỹ phẩm, vài chục loại thực phẩm và thực phẩm chức năng, trị giá vài tỷ đồng. Công ty này, suốt mấy tháng trời, đã không thể giải tỏa hàng chỉ vì 1 trong số mặt hàng mỹ phẩm không thuộc danh mục được phép lưu hành và các thực phẩm chức năng chưa công bố hợp quy.

   Giả sử một doanh nhiệp chuyên sản xuất xúc xích, giăm bông, thịt hun khói các loại thì tất nhiên phải nhập khẩu thêm nhiều loại nguyên liệu, phụ gia khác nhau. Thịt thì có thể mua trong nước và có thể nhập khẩu khi thị trường trong nước khan hiếm hoặc chất lượng không bảo đảm. Tinh bột, muối, phụ gia các loại, bao bì từ ruột động vật, bao bì nhân tạo ăn được, vi chất dinh dưỡng,… là những thứ không cần nhiều nhưng phải đủ cho một kế hoạch sản xuất vài tháng. Thế là sinh chuyện! Ông Phương, giám đốc Công ty Vinh Gia Lương đã than trời, nói như khóc khi không biết làm sao tìm đến đủ các cửa quan để làm thủ tục nhập khẩu: “Thịt thì do thú y kiểm tra, kiểm dịch. Muối do Bộ NNPTNT chịu trách nhiệm nhưng ai kiểm. Tinh bột do Bộ Công thương chịu trách nhiệm nhưng chưa biết ai kiểm. Xưa nay chỉ y tế kiểm mọi thứ cũng đã phải chủ động lắm mới kịp cho sản xuất. Hơn hai tháng trời mà chưa giải tỏa, tập kết xong một công-te-nơ về nhà máy. Tiền lưu kho, lưu bãi rồi nguyên liệu, phụ gia, vật tư có bị hư hỏng. Tiền đâu trả lương công nhân, nộp phạt hợp đồng giao hàng, nộp thuế… trời ạ!”.

   Nhưng thực tiễn sẽ không chỉ có vậy! Kể cả khi đăng ký sản phẩm và đăng ký kiểm tra chất lượng hàng hóa nhập khẩu có thống nhất một cửa, việc thanh, kiểm tra thường kỳ, đột xuất vẫn chồng chéo nhiều lực lượng không chỉ trên thị trường mà còn tại mỗi cơ sở sản xuất, thậm chí cùng một dây chuyền sản xuất. Chẳng hạn một dây chuyền gia công hàng bao gói túi nhôm có thể đóng gói ra: gói bột thuốc, gói bột thực phẩm chức năng, gói bột giải khát các loại. Lực lượng có thẩm quyền kiểm tra bao gồm thanh tra và cơ quan quản lý có thẩm quyền các cấp tuyến trung ương, tỉnh thành và cơ sở. Mỗi Bộ lại có vài Cục, Vụ có thẩm quyền. Như Bộ NNPTNT có: Cục Thú y, Cục Bảo vệ thực vật, Cục Quản lý chất lượng nông, lâm, thủy sản, Cục Chăn nuôi,v.v.

    Làm sao cho Luật ATTP đi vào thực tiễn cuộc sống không gây chồng chéo trách nhiệm, thống nhất “một cửa một lĩnh vực” trong công bố hợp quy (đăng ký sản phẩm) và kiểm tra nhập khẩu, không gây khó khăn, đình đốn trong sản xuất và góp phần bình ổn giá thực phẩm tiêu dùng là một việc quá khó nếu các Bộ cứ tiếp tục cục bộ. Những tác động đến an sinh xã hội và lòng tin cần được đánh giá để khỏi phải trả giá ở tầm vĩ mô!

Quảng Đà

Comments